De trolley vervangt de tram.
In Nijmegen verving in 1952 de trolleybus op lijn 1 de tram en was daarmee, na Groningen en Arnhem, het derde en tevens laatste trolleybusbedrijf van Nederland. We laten hierbij de proeven met een trolleybus in Rotterdam tijdens de oorlogsjaren buiten beschouwing.
De officiele dienst startte op 9 juli 1952 op het gedeelte Oude Molenweg - Station, nadat in mei 1952 reeds was proefgereden op een 2 km lang traject Oude Molenweg - Hazenkampseweg. Er waren 14 trolleybussen beschikbaar, genummerd 41 - 54, aansluitend aan de gemoderniseerde tramwagen 40.
Successievelijk werd lijn 1 verlengd van het station naar Hengstdal en vervolgens naar Julianaoord. Als peuter van 3 turven hoog heb ik de bovenleiding naar Hengstdal nog zien aanleggen. In 1956 werden de bussen omgenummerd in 500 - 513. In 1957 volgt de electrificatie van lijn 4 Goffert - Mariënboom, waarvoor de trolleys 514 - 519 in dienst kwamen, die in details afweken van de eerste trolleys.
De trolleys hadden een lichtblauwe raam- en dakpartij en waren ivoorkleurig van onder. Deze kleur werd later bij een aantal trolleys door een creme / chamois-achtige kleur, ook wel afwaswaterkleur genoemd, vervangen, die minder snel vervuilde.
Vanaf 1961 werd er een zijtak aangelegd vanaf de Hatertseweg via de St. Jacobslaan naar de Archimedesstraat. Lijn 1 reed nu 2 diensten, namelijk Oude Molenweg - Hengstdal en Archimedesstraat - Julianaoord, waardoor op de uitlopers de frekwentie gehalveerd werd. Later vervielen de lijngedeeltes naar Julianaoord en naar de Oude Molenweg, zodat lijn 1 alleen nog uit het traject Archimedesstraat - Hengstdal bestond.
Het was de bedoeling dat na de opening van de stationstunnel ook buslijn 8 via de tunnel geelectrificeerd zou worden. Hiermee werd echter gewacht tot de Duitse vervoersdeskundige Lehner de totale vervoerssituatie in Nijmegen had onderzocht, mede met het oog op de stadsuitbreidingen in de Dukenburg over het Maaswaalkanaal. Lehner adviseerde echter de trolley op te heffen: lijn 4 onmiddelijk en lijn 1 nadat alle investeringen waren afgeschreven, zo rond 1979.
De gemeenteraad, geschrokken van het rapport Lehner, besloot de trolley direct op te heffen. En dat, terwijl in verband met de opening van de stationstunnel op 1 juli 1966, er nog bovenleiding is gehangen boven de remiselijn van 2,3 km naar het industrieterrein. Op 9 april 1968 werd de trolleydienst op lijn 4 opgeheven, terwijl deze het op lijn 1 het nog tot 29 maart 1969 mocht rekken.
Er zijn geen Nijmeegse trolleybussen bewaard gebleven; de tijd was er nog niet rijp voor.............
Nijmegen kende een trolleybus van 1952 tot 1969.
In Groningen reed de trolleybus van 1926 (!!) tot 1965. (meer info: http://www.geocities.com/trolleytoby/Groningen.html)
Arnhem, als Trolleystad, heeft nog steeds haar trolleybusnet, nu geëxploiteerd door Connexxion, dat in 1949 geopend werd.
Meer weten?
- Trolleyberichten, een uitgave van de Nederlandse Trolleybus Vereniging, heeft in juli 2003 een 'Nijmegen Special' uitgebracht, waarin de geschiedenis van de Nijmeegse trolley uitgebreid te lezen staat.
(NTV, Postbus 273, 6800 AG Arnhem,
http://www.trolleybussen.com/ntv/ )
- Marc van den Akker heeft een webpagina gewijd aan de Nijmeegse Trolleybus, in verband met zijn zoektocht naar de overblijfselen van de trolleybus. Veel actuele foto' s van muurrozetten langs de voormalige trolleyroutes, met hier en daar als vergelijking een oude foto.
De trolleylijnen in Nijmegen.
Proefbedrijf:
- maart - juli 1952 Oude Molenweg - lus Hazenkampseweg (bij St. Annastraat)
Lijn 1:
- 9 juli - 21 sep 1952 Oude Molenweg - Station
- 22 sep - 26 sep 1952 Oude Molenweg - lus Sparrestraat (bij Broerdijk)
- 27 sep - 14 nov 1952 Oude Molenweg - lus Hengstdal
- 15 nov 1952 - 28 mei 1960 Oude Molenweg - Julianaoord
- 29 mei - 15 okt 1960 Om en om: Archimedesstraat - Julianaoord en Oude Molenweg - Hengstdal
- 16 okt 1960 - 27 mei 1961 Oude Molenweg - Julianaoord (wegens verbreding en asfaltering St. Jacobslaan)
- 28 mei 1961 - 14 nov 1965 Archimedesstraat - Julianaoord
- 15 nov 1965 - 29 mrt 1969 Archimedesstraat - Hengstdal
Lijn 4:
- 31 dec 1957 - 9 apr 1968 Goffert - Mariënboom
Lijn 9:
Lijn 9 heeft nooit als trolleybus gereden, maar ca 450 mtr bovenleiding is tegelijk aangelegd met lijn 4 op de Willemsweg en de Groenestraat.
Rond 1953 reed er een dieselbuslijn 4A / 4B, die vanaf de Flemingstraat via de Graafseweg, Groenestraat en Willemsweg naar het station reed; een deel van de latere trolleylijn 4 dus, wat ook gold voor de rest van het traject. Vanaf het station reed de lijn afwisselend via de Groesbeekseweg naar het Albertinum (lijn 4A) en Brakkestein (lijn 4B). Op deze lijn deden blauw-ivoor geschilderde Crossleybussen dienst, die van de ZuidOoster gehuurd waren.
Bekend is dat, door een conflict met de NS over het kruisen van de spoorlijn naar 's Hertogenbosch, lijn 9 nooit is gerealiseerd. Wanneer lijn 9 het oude traject van lijn 4 A / B overgenomen zou hebben, betrof het conflict de spoorwegovergang in de Groenestraat. De NS verwachte waarschijnlijk problemen met de kruising van de trolleybovenleiding met de treinbovenleiding, want de spoorlijn zou in 1957 geëlektrificeerd worden.
Dit lijkt logischer dan de melding in Trolleyberichten, dat het conflict de brug over het spoor bij de Weg door Jonkerbos betrof. Deze brug bestond in die tijd naar mijn herinnering nog niet en een conflict met de NS over een trolley op een brug over het spoor lijkt erg onwaarschijnlijk.
De zin van de route van lijn 9 via de Willemsweg en Groenestraat heb ik nooit begrepen. Wanneer de lijn op de kruising Groenestraat en Dobbelmanweg / Dr Schaepmanstraat van lijn 4 was afgetakt, had dit ca 450 mtr dubbelsporige bovenleiding en een dubbelsporige bovenleidingkruising bespaard. Het traject had hooguit 2 haltes meer opgeleverd, nl. op de Willemsweg zuid en op de Groenestraat, maar deze zouden dan binnen loopafstrand van de haltes van lijn 4 gelegen hebben.
De bovenleiding is uiteindelijk blijven hangen tot 1961.
Lijn 8:
Ook deze lijn heeft nooit als trolleybus gereden, maar de dubbelsporige bovenleiding ten behoeve van deze 'toekomstige' lijn is op de Hatertseweg tot de Oude Molenweg (ex lijn 1) tot aan het einde blijven hangen.
Lijn 8 zou van Neerbosch Oost naar Hatert gaan rijden, wanneer de spoortunnel gereed was en daarmee ook een deel van de bovenleiding van de nieuwe remiselijn gebruiken.
Remiselijnen:
- 9 juli 1952 - 30 juni 1966 Spoorstraat - Kronenburgersingel - Waalkade (oude tramremise)
- 1 juli 1966 - 29 mtr 1969 Spoorstraat - Stationstunnel - Industrieweg
Materieel:
41 - 54 in 1956 omgenummerd in 500 - 513 BUT/Verheul/EEC In dienst: 1952 Uit dienst: 1966 - 1969
514 - 519 BUT/Verheul/EEC In dienst: 1957 Uit dienst: 1969.
Kenmerkend verschil van de Nijmeegse trolleybussen met die van Groningen en Arnhem was de grote weerstandskast achter op het dak, die een goede koeling door de rijwind garandeerde.
Toen besloten was, om op advies van vervoersdeskundige Lehner, de trolleybus op te heffen, kwam er van een raadslid het lumineuze idee om de nieuwste trolleys 514 - 519, die toen net 10 jaar oud waren, van een aanhangwagentje met een dieselaggregaat te voorzien, zodat ze overal ingezet zouden kunnen worden. Hoewel creatief, werd dit idee toch niet serieus genoeg bevonden.
Wat is er bewaard?
Een redelijk domme vraag, want in Nijmegen is nog nooit iets bewaard (zolang het niet uit de Romeinse tijd stamt......).
De CVD trolleybus in model:
Er is een (niet functioneel) HO model van de serie 514 - 519 uitgebracht door HB Model (Paul Roerbag en Jiri Plodik), de autobusspecialisten, die ook een Nijmeegse trambus en de dieselbus uit de 400-serie hebben uitgebracht. Paul Roerbag is met zijn programma van busmodellen (van Crossley tot standaardbus) meestal te vinden op de bekende modelspoorbeurs te Houten (www.modelspoorbeurs.nl).
Meer foto's van het Nijmeegse Openbaar Vervoer:
Rob Geurts, oud buschauffeur uit Nijmegen, laat ons kennis maken met het openbaar vervoer in Nijmegen zoals hij dat in zijn 30 jarige loopbaan heeft meegemaakt. De met zorg samengestelde collectie openbaar-vervoer-foto's is voor het overgrote deel gemaakt door Dhr. E Bouwman die vanaf het begin van de jaren vijftig geregeld naar Nijmegen trok om hier zijn foto's te maken. Dhr. Bouwman is helaas in augustus 2006 overleden.
Klik hier voor deze fotocollectie op www.noviomagus.nl.
Geraadpleegde literatuur:
- Trolleyberichten, juli 2003, Nijmegen Special
Nederlandse Trolleybus Vereniging
Postbus 273, 6800 AG Arnhem
- De Gemeente Tram Nijmegen
Streefland/Van Reen
Pirola 1986, ISBN 90 655 047 6
- Halte Novio
Wolf
Novio 2000, ISBN 90 76791 02 3
- Trolleys in Arnhem
Buueman
Hameland Pers 1986, ISBN 90 70812 30 4